W poszukiwaniu róży pułkowej...
Robert Mazur: Bardzo dziękuje za zamieszczenie mojego wpisu na forum " W moim ogrodzie".
Muszę jednak zwrócić uwagę na jeden ważny fakt o którym nie pisałem w poprzedniej korespondencji, a jest chyba kluczowy. Z problemem doboru kolorystyki barwy pułku borykamy się od 1982 r. kiedy to w Kielcach została założona Drużyna Harcerska kultywująca tradycje 13 pułku ułanów. Tropem takim jak Pan, 35 lat temu poszli harcerze. Co prawda nie było wtedy jeszcze Internetu, Wikipedii i takich tam... Szukali barwy koloru pułkowego po książkach, pamiętnikach, relacjach byłych żołnierzy 13 pułku ułanów. W większości przypadków autorzy tekstów poruszających wątek barw pułkowych pisali, że barwą pułku był kolor różowy.
Kolor różowy?
Ale jaki? Jaka barwa, jaki odcień?
Jedyny oficer pułku Grzegorz Cydzik w swoim opracowaniu pt. "Ułani, Ułani" opisał kolor barwy jako kolor różowo-malinowy.
Malinowy o! To był trop!
Tylko, że malina najpierw jest barwy koloru jasnego róży aż w końcu staje się ciemno bordowa. Więc o jakim okresie dojrzewania myślał ów oficer?
Jeżeli spytamy przykładowego Kowalskiego i poprosimy go o podanie przykładu koloru różu niemalże każdy wskaże kolor jaki występuje na stronie internetowej Wikipedii w zakładce 13 pułk ułanów Wileńskich przedstawiający proporzec pułku.
Niestety byłoby to za proste!
Zresztą żaden chyba żołnierz nie chciałby nosić otoku na swojej rogatywce w kolorze - przepraszam "majtkowym"!
Na przełomie 35 lat działalności w Kielcach ułanów dziedziczących tradycje 13 pułku ułanów na otokach i proporcach naszej formacji pojawiały się różne odcienie różu od barwy jasno różowej po ciemno różową. Niestety żaden z tych kolorów nie był barwą ułanów wileńskich.
Przesyłam zdjęcie naramiennika po 2 pułku dragonów carskich i innych przedmiotów, w tym materiału z którego były obszywane mundury dragonów carskich z 2 pułku. Zdjęcia wykonane pod koniec ubiegłego roku w muzeum pułkowym w Moskwie.
Na początku tego roku odwiedziliśmy Muzeum Wojska Polskiego w którym jak się okazało znajduje się mundur wieczorowy oficera 13 pułku ułanów. Spodnie "szasery" z lampasami oraz rogatywka. Eksponaty zachowały się w idealnym stanie. Nie ma co mówić o jakimś wypłowieniu materiału. Jednym słowem przekonaliśmy się co do barwy pułku, która była barwą niespotykaną. Kolor różowy wpadający w czerwień, pomarańcz, koral może łosoś... barwa trudna do określenia. Jednym słowem zdjęcia przedstawiają się identycznie jak barwa na rogatywce oraz lampasach spodni znajdujących się w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.
I zdjęcia elementów wyposażenia 1 Szwadronu Tatarskiego 13 Pułku Ułanów Wileńskich. Od lewej oficerska przypinka w formie proporczyka należąca do mjr Aleksandra Jeljaszewicza, ostatniego dowódcy 1 Szwadronu Tatarskiego. Widoczny wyryty stopień rotmistrza, czyli to lata 1935-38, przed awansem majorowskim. Obok materiały używane do obszywania mundurów, w barwie pułku. Poniżej proporczyk 1 Szwadronu i pułkowe spinki do mankietów.
Także z całą pewnością kolor ten nie jest barwy amarantowej, purpurowej czy też "majątkowej", tylko nietypowej barwy koloru różowego wpadającego w odcień czerwieni i pomarańcza.
Z kawaleryjskim pozdrowieniem!
(14 luty, 2017)
Piotr Szustakiewicz: To prawda, na wielu portretach imperatorowej Marii Fiodorownej (Dagmary Duńskiej) pojawia się szarfa. Jej kolor jest czerwony lub niebieski. Herb Marii Fiodorownej, zwany Małym, to tarcze z herbem carskiej Rosji i Danii, zwieńczone koroną carską i ozdobione poniżej znakiem Orderu Św. Andrzeja i Św. Katarzyny. Odznaczeni pierwszym orderem nosili szarfę niebieską, a drugim czerwoną. (Zdjęcie Zasoby Wikipedii). Widoczna jest, zauważona i wspomniana przez Pana Marka, różowa wiązana wstęga. Najprawdopodobniej oznacza ona pozostawanie w stanie małżeńskim kobiety z rodu królewskiego. Przed zamążpójściem wiązane były wstążki niebieskie, widoczne i w czasach współczesnych np. w herbie Diany, księżnej Kornwalii czy Katarzyny, księżnej Cambridge. Ułożenie i krój tych wstążek są prawie takie same jak w tym herbie obok z XIX wieku, różnią się tylko kolorem.
Wpis Pana Roberta wnosi bardzo istotne fakty, barwa 2 carskiego pułku, jak i 13 Pułku Ułanów Wileńskich, jest dokładnie teraz zobrazowana. Zdjęcia i związane z nimi sprawy są bardzo interesujące. Na stronach rosyjskich jest wiele informacji o 2 pułku lejb-dragońskim, od popularnonaukowych po stricte naukowo historyczne i z tymi postanowiłem się zapoznać. Ciekawa okazała się bibliografia. Otóż wszyscy rosyjscy historycy wojskowości pisząc o tym pułku korzystali z История 4-го Лейб-драгунского Псковского Ея Величества полка. 1701—1883 г. , Князь Урусов Сергей Петрович, Санкт-Петербург 1886. Autor, to książę rosyjski Urusow, który służył w tymże 4 pułku w latach 1829-1852, w randze od porucznika do pułkownika. 
W tytule figuruje oznaczenie numerowe 4 pułk, bo i takie ono było w latach 1882-1894. Inaczej oznaczany był też wcześniej czy też później jako 2-gi, co widać będzie w treści, jednakże to cały czas była ta sama jednostka, o tych samych tradycjach, zachowująca własną tożsamość.
Historię pułku spisaną przez księcia Urusowa znalazłem w wydaniu elektronicznym w zasobach Rosyjskiej Biblioteki Państwowej. Wydanie liczy sobie 654 strony i jest bardzo pełnym opracowaniem. Opisuje dzieje i szlak bojowy pułku, organizację pododdziałów, regulaminy walki, regulamin musztry i służby garnizonowej, ważne wydarzenia, codziennie żołnierskie życie i wszelkie sprawy kwatermistrzowskie. I tu znajdujemy to co w tym przypadku nas najbardziej interesuje, "Załącznik nr 2. Wyposażenie, strój i uzbrojenie pułku", strona 471. To zawsze drugi plan żołnierski, ale sposób w jaki o tym pisze Urusow, sprawia że jest to całkiem ciekawa lektura. Podaje dokładnie m. in tabele umundurowania, czyli jakie sorty mundurowe dostawały się żołnierzom pułku, są bardzo szczegółowe opisy samych mundurów, wprowadzane zmiany w ich kroju, kolorze i sposobie noszenia. Zapoznanie się z tym wszystkie znacznie ułatwiają daty rozkazów. Ja poszukiwałem wszelkich odniesień do barwy różowej i pokrewnych, które pojawiały się w przedmiotach mundurowych pułku.
Po raz pierwszy taki kolor pojawia się w ogólnym opisie księcia Urusowa pułków dragońskich, w pierwszych latach XIX wieku. W innym źródle, Полного собрания свода законов Российской Империи" (издание первое тт. I-XLV СПб 1830 г.1802 г.), ustaliłem, że dokładnie odnosiło się to do rozkazu mundurowego z 17 marca 1802, w którym nakazywano wszystkim pułkom dragońskim sukno obszycia nowych mundurów w kolorze ognistym (При новом обмундировании Драгунских полков, приборное сукно установлено - огневое, а пуговицы желтого металла).
Co do samego 4 pułku, to pierwsze opisanie takiej barwy jest z datą 17 grudnia 1812 roku (Urusow, s.507), wtedy to "przemianowany z Dragońskiego, Kirasjerski Pskowski pułk został wyposażony w mundury z malinowymi i żółtymi przybraniami". Tłumaczenie własne, wsparte słownikami. Mалиновый to może być karmazynowy, purpurowy, szkarłatny, bordowy i też pąsowy. Znane jest u nas określenie pąsowe róże (znaleźć je można u Żeromskiego, Marii Kruger), słownik PWN podaje, że jest to intensywnie jasnoczerwony. Pan Robert pisze o dylematach związanych z dokładnym określeniem koloru malinowego i to się w to dobrze też wpisuje. Z treści dalszej wynika, że malinowe były kołnierze, mankiety, pagony i валтраповъ (rodzaj ozdobnego czapraka pod siodło kawaleryjskie). 
Dalsze nadania i zmiany barwy w umundurowaniu:
♦ 11 kwietnia 1821 roku, pułkowi nakazano przyjąć розовые (różowe) kołnierze, obszycia mundurów i czerpaki (s.509).
♦ 8 grudnia 1831, szwadrony otrzymały lance z różowymi zdobieniami (s.511).
♦ 15 marca 1855, "kolor sukna stosowanego w Pskowskim Kirasjerskim Pułku został przyjęty różowy, Цвет прикладного сукна в Псковскoм Kирасирскoм Ея Величества полкy назначен былъ розовый. (s.520).
♦ 31 października 1882 wydano rozporządzenie carskie o nowym umundurowaniu dla wszystkich pułków dragońskich, w tym o 12 kolorach sukna używanego na obszycia, m.in. były to: алый – jasny odcień czerwieni (krwisty, płomienny), оранжевый – pomarańczowy, малиновый – malinowy (karmazynowy, purpurowy, szkarłatny, bordowy, pąsowy) i розовый – różowy. (s.538). Informacja ta jest niezwykle istotna, wskazuje na to, że w armii carskiej wyraźnie rozróżniano kolor różowy od jasnoczerwonego, pomarańczowego i malinowego. Z tą samą datą widnieje również adnotacja odnosząca się do 4 pułku, jak poniżej, gdzie zostały oznaczone jako różowe - obszycia kołnierzy, wypustki na kołnierzach, obszycia mankietów, pagony, naramienniki trębaczy, szarfy i otoki czapek (s.543). 
Po 1882 roku, w sprawie barwy 4 pułku wydano tylko jedno rozporządzenie – № 47 приказа за соответствующий год сборника "Приказы Военного Министра" СПб 1808 - 1917 гг. Tym rozkazem Ministra Wojny z dnia 15 luty 1897 roku, nakazano pozostawić 4 pułkowi jednolity różowy kolor sukna na obszycia mundurów. Kołnierze naznaczono ciemnozielone z różowymi wyłogami.
Poza dokładnymi opisami księcia Urusowa, zachowały się też rysunki przedstawiające oficerów carskich z drugiej połowy XIX wieku . Губарев П. К. Генералы 2-го Лейб-Драгунского Псковского и 11-го Чугуевского полков. 1869 год. (Zasoby Wikipedii). Rysunek został wykonany na potrzeby armii carskiej i zapewne musiał odpowiadać faktycznemu stanu rzeczy. Otok czapki, obszycie kołnierza i kurtki mundurowej, lampasy i mankiety generała 2 Pułku Pskowskich Dragonów (po lewej) są zdecydowanie różowe, pozostają w dużym kontraście z barwami munduru generała 11 Pułku Kozaków Czugajewskich (po prawej).
Czy wiadomo jest z którego roku pochodzą elementy umundurowania, te ze zdjęć zrobionych w muzeum moskiewskim? Z tego co pisze Urusow wydają się być z lat 1812-1821.
Kolejna kwestia to imperatorowe jako szefowe pułku, czyli Maria Aleksandrowna (Maria Heska) 1842-1855 i Maria Fiodorowna (Dagmara Duńska) 1880-1918. Jeśli pułkowi została przypisana róża, to stała za tym zapewne jedna z nich i biorąc pod uwagę to, kiedy kolor różowy pojawił się w barwie pułkowej czy też został utrwalony, to raczej by to wskazywało na Marię Aleksandrowną. Ale też mogło się to stać już w 1821 roku, kiedy to po raz pierwszy pułk otrzymał barwy różowe, czyli za życia Marii Fiodorownej (Zofii Wirtemberskiej), zmarła w 1828 roku.
I jeszcze pytanie, czy wiadomo coś więcej o żurawiejce ze słowami "dragoni carskiej róży"? Dalsze słowa, od kiedy śpiewano? To może być ciekawy ślad.
(15 luty, 2017)
Robert Mazur: Co do żurawiejek 2 Pułku Dragonów znamy tylko jedną. Rozmawiałem z kolegą z Moskwy w tej sprawie on też zna tylko tą. Pełna jej treść to:
"Водку пьют без всякой дозы,
То драгуны Царской Розы"
W tłumaczeniu na język polski:
"Wódkę piją bez żadnej dozy (umiaru)
To dragoni Carskiej Róży"
Z kawaleryjskim pozdrowieniem!
(18 luty, 2017)